Savaş KÖKSAL

MATEMATIK ve DEYIMLER

 



















Matematik ile ifade edilebilen atasözü ve deyimler

        
MATEMATİK DİLİYLE YAZILABİLEN ATASÖZÜ VE DEYİMLER

2) Keskin sirke küpüne zarar.


3) Koyun olmayan yerde, keçiye Abdurrahman Çelebi derler.

x= koyun
y= keçi
z= Abdurrahman Çelebi


x = 0  
   y = z


4) Tatlı dil yılanı delikten çıkarır.

f = tatlı dil fonksiyonu
y = yılan
d = delik

f(y) = d - y

5) İnsan 7 sinde neyse, 70 inde de odur.

a) Sabit fonksiyon: f(x)=a,   f(7)=a,  f(70)=a

b) Türev olarak: y=f(x)=ex olsun.

6) Hazıra dağ dayanmaz.

f(x)=y =xn n ϵ N olmak üzere yüksek dereceden polinom fonksiyonudur;
n+1 nci dereceden türevi:
fn+1(xn) = 0

7) Ne doğrarsan aşına, o gelir kaşığına. (Ne ekersen, onu biçersin.)

Birim fonksiyon y=f(x)=x

f(1)=1,  f(2)=2,  f(3)=3, …, f(n)=n


8) Azmin elinden kurtuluş yoktur.

n→

1 + 1/2 + 1/3 + 1/4 + ... + 1/n

9) Her inişin bir çıkışı vardır.

y=f(x)=ax2 + bx + c
a ϵ R+
b,c ϵ R


10) Bir koltuğa iki karpuz sığmaz.
1 koltuk < 2 karpuz ≤ 2 koltuk

11) Samanlık ne kadar dolu olursa olsun yine de bir tutam ot alır.
a=1/101000 , b=2/101000 birbirlerine çok yakın iki rasyonel sayı olsun.
Otun koyulacağı yer = (a+b) / 2 = 1,5/101000 

12) Bir taşla iki kuş vurmak.
x=taş, y=kuş
f(x)=y=2x
x=1 verirsek, y=2 elde ederiz.

13) Büyük balık küçük balığı yutar.
B = büyük balık, A = küçük balık
A  B 
 

 14) Gelen ağam, giden paşam.

y = sinhx  ⇒  dy/dx = coshx
y = coshx ⇒  dy/dx = sinhx

 15) Bir çiçekle yaz gelmez. 
ç=çiçek, yaz = { ç ç 2, çϵN }

 16) Ağzı var, dili yok. 
p önermesi=ağız,
q önermesi=dil
doğruluk değerleri: p=1, q= 0
 17) Abbas yolcu. 

18) Aza kanaat etmeyen çoğu bulamaz. 

f(x)=1/x

x=1 için y= 1

x=2 için y=0,5
x=5 için y=0,2

19) Alışmış kudurmuştan beterdir. 

Soru: Üç yumurta bir liradır. 27 yumurta kaç lira eder?

Alışılmış Cevap: Önce 1 yumurtanın fiyatını bulalım. 1/3=0,333…

Alışılmamış cevap: 27/3=9 lira


20) Altı kaval, üstü şişhane. 
 

21) Anadan doğmuşa dönmek. 

ln(ex)=x


22) Ateş ile barut bir arada durmaz.
A=Ateş, B=Barut
AB=

23) Bilen ile bilmeyen bir olmaz.
bilen ≠ bilmeyen ≠ 1
 
24) Bir pire için yorgan yakılmaz.

f=yorgan yakma fonksiyonu, p=pire, 1,  pϵN olmak üzere
f(p) = { p| p 2 }

25) Bir pul etmemek.

f değer fonksiyonu, x değeri ölçülecek değişken, p=pul
f(x) < 1p

26) Çalışmak ibadetin yarısıdır.

çalışmak(8 saat) = ibadet/2
çalışmak(16 saat) = ibadet

27) Allah'dan umut kesilmez.

0!=1 dir.

28) Çarşambanın gelişinden, perşembe bellidir.

x=çarşamba   x+1=Perşembe

29) Çıkmadık canda umut vardır.

pozitif x sayısı ne kadar küçük olursa olsun
x/2 0 dır.

30) Dertsiz başını derde sokmak.


X=1 eşitliğinde her iki tarafı z(y+5) ile çarpalım)
xyz+5xz-yz-5z=0

31) Dervişin fikri neyse zikri de odur.

fikir(derviş)=zikir (derviş)

fikir=f, zikir=g, derviş=x alırsak

f(x)=g(x) fonksiyonların eşitliğini elde ederiz.
32) Dinsizin hakkından imansız gelir.
 
 i=dinsiz, -i= imansız

eşitliğinde her iki tarafı imansız (-i) ile  çarparsak
   -i2=1
elde ederiz.
 33) Dolap beygiri gibi dönmek.
 
 Birim çemberi x2+y2=1 ele alalım.

xn={-1, -999/1000,-998/1000,…,-1/1000,0,1/1000, 2/1000,…., 999/1000,1}

dizisinin elemanları sırasıyla alınarak pozitif yn değerleriyle (xn,yn) noktalarını elde edip bu noktalara göre sırayla konum değiştirmek.
xn dizisi elemanları bittiğinde sondan (xn) den tekrar başlayıp başa doğru bu defa negatif yn değerleriyle hiç durmaksızın yola devam etmek.
34) Dost başa düşman ayağa bakar.
 

|AB| |CD| ile dost ise bakış açısı α < 45o
|AB| |CD| ile dost ise bakış açısı α = 90o

35) Elde bulunan beyde bulunmaz.

Elin sahip olduğu varlıkların kümesi = E,
Beyin sahip olduğu varlıkların kümesi = B olsun.

 E dir


36) Eli cebine varmamak.

f elin hareket fonksiyonu olmak üzere;


Eller, cep noktasına sağdan ve soldan giderken limitler ile fonksiyonun cep noktasındaki değeri
farklı olduğundan sürekli değildir.


37) Emanet ata binen tez iner.

(x-1)4-3(x-1)2+2=0 denklemini çözmek için geçici olarak (x-1)2= at binelim.
(at)2-3(at)+2=0 elde ederiz. (at)1=1,(at)2=2
elde ettikten sonra attan inilmek zorunda kalınır.
38) Güzellik onsa dokuzu dondur.

Güzellik = İç güzellik + Dış güzellik

10 = iç güzellik + 9

İç güzellik = 1


39) Hamama giren terler.


lny = ln(2x)+ln(x+1)+c

 

denkleminde c sabiti lnc olarak alınır.

40) Hem çalar, hem oynar.

Çalanlar kümesi A, oynayanlar kümesi B olsun

Hem çalıp, hem oynayanlar kümesi = A∩B

 41) İğne atsan yere düşmez.
 

R reel sayılar olmak üzere;
yer = RxR düzlemi olarak tanımlayalım.
a,b ϵ R için R2 de tanımlı olmayan (a,b) ikilisi yoktur.

 
 42) İki sözü bir araya getirememek.

A={x | x bir araya getirilen sözcükler kümesi }

s(A)<=1


 43) İn cin top oynamak.

 
44) İncir çekirdeğini doldurmamak.

İncir çekirdeğinin hacmi=V

Doldurulan miktar=X olsun

V > X

45) Adı çıkacağına canı çıksın.
 

Matematik en zor derstir.


46) İsteyenin bir yüzü kara vermeyenin iki yüzü.


47) Kalıbının adamı olmamak.

X=1, x=5

48) Kara batak gibi bir batar bir çıkar.

fonksiyonu: karabatak(x) = sin(x)

x eksenini su seviyesi olarak tanımlayalım.


49) Kaşık ile toplar kepçe ile dağıtır.

n→

(1+1/2+1/4+1/8+1/16+...+1/2n ) - 2 = 0

 
50) Kılı kırk yarmak.

kıl=k, f(k)=k/40

51) Kırdığı ceviz bini aştı.

ceviz=c, f kırma fonksiyonu

f(c) > 1000

52) Kırkbir kere maşallah.

41 x maşallah

53) Kimin arabasına binse onun türküsünü söyler.

f fonksiyonu birinci kişinin arabası, x+1 birinci kişinin türküsü, f(x) = x+1
g fonksiyonu ikinci kişinin arabası,  x-1 ikinci kişinin türküsü, g(x) = x-1
olsun. Şimdi x=2 yi her iki arabaya bindirelim
f(x)=x+1 f(2)=2+1=3
g(x)=x-1 g(2)=2-1=1

54) Kimine sivrisinek saz, kimine davul zurna az.

A={ sivrisinek, saz }, B={ davul, zurna, keman }

55) Kitabına uydurmak.

56) Korkunun ecele faydası yoktur.

Ecel + Korku = Ecel

olduğundan korku etkisiz (birim) elemandır.

57) Köküne kibrit suyu dökmek.

f(x)=(x)1/2 + kibrit suyu

58) Kuş sütünden başka her şey var.

A={ x| ∀ xϵ A , x ≠ kuş sütü}
A = E-{kuş sütü}, E=evrensel küme
 


59) Mart çıkmadıkça dert çıkmaz.

 x-dert = eror

 

y=x-mart

z= y-dert

60) Nal toplamak.

nal + nal + nal + …


61) Ok yaydan çıktı.


yay-ok

62) Okka her yerde 400 dirhem.

x = okka = 400

x ϵ N,  x ϵ Z, x ϵ Q, x ϵ R | x=400,

N=Doğal sayılar, Z=Tam sayılar, Q=Rasyonel sayılar, R= Reel Sayılar

63) Olmayacak duaya amin demek.

(2)1/2 sayısının bir rasyonel sayı olduğunu kabul edelim. O zaman rasyonel sayıların tanımı gereği  a ve b aralarında asal tam sayı, b  0 olmak üzere a/b şeklinde yazılabilmesi gerekir ki bu da mümkün değildir.

64) Öküze boynuzu yük değil.

∞+2=

65) Özü bir, sözü bir.

özü=sözü=1

66) Parası çok, aklı az.

f(x) fonksiyonu, x=para noktasında maksimum, x=akıl noktasında minimum değerini almaktadır.

67) Paşa paşa.

paşa paşa = paşa2

68) Pekmezi küpten kadını kökten al.

Pekmez3 + (kadın)1/2

69) Pılıyı pırtıyı toplamak.

pılı + pırtı

70) Ramak kalmak.

f(x)=1/x fonksiyonunda x değerleri arttıkça (x∞), fonksiyonun değeri sıfıra ramak kalmaktadır.

71) Sabrı tükenmek.

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19,20,21,22, …

72) Sakın nisanın beşinden, öküzü ayırır eşinden.

5 nisan = öküz-eş

 
73) Sıçan deliğe sığmamış, kuyruğuna birde kabak bağlamış.


sıçan > delik,

sıçan + kabak > delik ?


74) Sıfıra sıfır, elde var sıfır.

0+0=0, 0-0=0, 0x0=0
 
75) Sırrını açma dostuna, dostunun dostu vardır, o da söyler dostuna.

a=sır,  b=a+1, c=b+1, d=c+1, e=d+1, f=e+1, g=f+1,h=g+1, i=h+1, j=i+1, k=j+1,
l=k+1, m=l+1, n=m+1, p=n+1, r=p+1, s=r+1, t=s+1, u=t+1, v=u+1, x=v+1, y=x+1

a=1 ise b=2, c=3, ...


76) Solda sıfır.

Değer = 0001

77) Söz gümüşse sükut altındır.

söz=gümüş sükut=altın

78) Sözü sözüne uymaz.

söz1 söz2

79) Suyu getiren de bir, testiyi kıran da.

su getiren=testi kıran=1

80) Suyunun suyu.

y=f(x)suyu=f'(x), suyunun suyu=f''(x)

81) Teyze ana yarısıdır.

2teyze = ana

82) Tozu dumana katmak.

toz + duman

83) Üç aşağı beş yukarı.

[3,5] veya (3)5
 
84) Üstünden atmak.

y=x lny=5lnx

85) Vakit nakittir.

t=time
t=$

86) Yedisinden yetmişine kadar.

x|  7≤ x ≤ 70, x doğal sayı

87) Yerin kulağı vardır.

Yerin sahip oldukları küme A olsun. x=kulak olsun.

A kümesinin en az bir x elemanı vardır.


88) Yol geçen hanı.

y=x, x ϵ 


89) Zerre kadar.

ε komşuluğunda

90) Bir dereceye kadar.

≤ 1o

91) Yığılıp kalmak.

x0=yığılma noktası, L=kalınan yer olmak üzere

92) Akıntıya kürek çekmek.

93) Ha Hoca Ali, ha Ali Hoca.

ali, hoca ϵ  ali+hoca=hoca+ali,
ali.hoca=hoca.ali değişme özelliği vardır.

94) Adım adım yer edeyim, gör sana neler edeyim.

y=f(x)

 


95) Deveden büyük fil var.



 
real sayılar kümesi,  kompleks sayılar kümesi olmak üzere;

 
  dir.

96) Saf değiştirmek. (Bir öyle, bir böyle olmak)

f(x)=(-1)n n
ϵN olmak üzere n=1 için f(x)=-1, n=2 için f(x)=+1, n=3 için f(x)=-1, n=4 için f(x)=+1, ...

97) Tepe taklak olmak.

A (mxn) mertebeden bir matris olmak üzere A'nın transpozu AT , A matrisinde satırların sütun, sütunların satır haline gelerek nxm mertebeden tepe taklak olmuş halidir.

98) Adres göstermek.

A matrisinin aij elemanının adresi i. satır ve j. sütunun kesiştiği noktadır.

99) İhtimal vermemek.

Havaya atılan paranın dik gelme olasılığına x dersek, 

P(x)= 0


100) Al gülüm ver gülüm.

x2-2x=35 işimizi kolaylaştırmak için denkleminde sol tarafa al gülüm ver gülüm yaparsak;
x2-2x+1-1=35
(x-1)2=36 elde ederek işimizi kolaylaştırırız.


101) Ali'nin  külahını Veli'ye, Veli'nin külahını  Ali'ye giydirmek.

ln y = ex , ln x = ey

102) Aralarından su sızmamak.

A ile B
A={ x| xϵ (0,1], ϵ }
B={ x| xϵ [1,2), ϵ }

Ya da; f(x) fonksiyonu ile teğetinin y-f(xo)=f'(xo)(x-xo) arasından su sızmaz.


103) Arifeyi gösterip, bayramı göstermemek.

y=1/(31-x), ϵ N, 1 x31


104) Her kelin bir kör alıcısı bulunur.

A={ keller, körler} kümesi ,  alma işlemi * olsun.  ∀ a, b ϵ A için a*b=c c ϵ A vardır.

A kümesi alma işlemine göre kapalıdır


105) Başa dönmek. (Sil baştan)

(13)Mod12=1

106) Ya herrü, ya merrü.

Olasılığı P ile gösterirsek,
P(herrü)=%50, P (merrü)=%50

P(herrü)+P(merrü)=1

107) Anasına bak kızını al, kenarına bak bezini al.

Tümevarım yöntemiyle gösterelim;
n=1 için anneanne=güzel, akıllı ve çalışkan
n=2 için anne=güzel, akıllı ve çalışkan
n=3 için kız=güzel, akıllı ve çalışkan
. . . 
n=n için n. kuşaktan torun = güzel, akıllı ve çalışkan olduğunu kabul edersek
(n+1). göbekten torunda genler bozulmadığından haliyle güzel, akıllı  ve çalışkan olacaktır.

108) Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı var.

x=fincan kahve sayısı, f: hatırı olan süre (yıl) fonksiyonu,
f(x)=40x

x=1 fincan kahve için: f(1)=40 yıl hatırı var.
x=2 fincan kahve için: f(2)=80 yıl hatırı var.

109) Erkekliğin onda dokuzu kaçmaktır.

Erkeklik *  9/10 = Kaçmak

110) Dost bin ise azdır, düşman bir ise çoktur.

1 * Düşman > 1000 * Dost

111) Dini imanı para.


dini = $ = imanı

112) Bir dediği bir dediğini tutmamak.
 
A={x| x ϵ Q , x=(2)^1/2}

113) Hesabı kapatmak.

Borç miktarı = x ⇒  x=0

114) Hatasız kul olmaz.

Kullar kümesi = K olsun, K  kümesinin her kulu en az bir hatası olacak şekilde tanımlanmıştır.
g=günah sayısı, N doğal sayılar olmak üzere;
K={   xϵ K için x=g; g 1 olacak şekilde ∃ gϵ N vardır}

115) Çok söz yalansız, çok mal haramsız olmaz.

Bir kişinin P(y)=0.01 (%1) ihtimalle yalan söylediğini kabul edelim. 
Bu kişi yüzbin söz ederse, bunların  bin tanesinin yalan olacağı sonucuna varabiliriz.

Haram kısmı benzer yolla ispatlanabilir.

1) Ne kadar sallarsan salla, donuna düşer son damla.




Burada kullanılan deyimlerin çoğu
http://deyimler.sitesi.web.tr/
ve
http://tdk.gov.tr/index.php?option=com_atasozleri&view=atasozleri
web sayfalarından alınmıştır. Hazırlayanlara gönülden teşekkürler.

Alıntı yapılan diğer deyim siteleri:
 
http://www.turkcebilgi.com/sozluk/deyimler/
http://www.atasozuarsivi.com/deyimler-sozlugu.html
http://www.ilkogretim.info/?page_id=22

Yazan: Savaş Köksal 
            Matematikçi


Telif hakkı vardır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz.


 ölüm=(dünyaya ait işler)*0